Nguồn Cung Xuất Khẩu Diammonium Phosphate Từ Trung Quốc Gần Như Cạn

Nguồn cung xuất khẩu diammonium phosphate từ Trung Quốc gần như đã biến mất trong năm 2026. Theo Global Agriculture, dẫn dữ liệu của Argus Media do tờ The Western Producer đăng tải trước đó, xuất khẩu phân lân của Trung Quốc năm nay chỉ còn không đáng kể, so với khoảng 5,3 triệu tấn của năm 2025, và Argus dự báo năm 2027 cũng chỉ đạt khoảng 2 triệu tấn. Điều đáng lưu ý là nguyên nhân: sản xuất của Trung Quốc đang bị giới hạn bởi tình trạng khan hiếm lưu huỳnh chứ không chỉ bởi chính sách xuất khẩu, nên một quyết định nới lỏng đơn lẻ chưa chắc đưa được hàng trở lại thị trường. Với doanh nghiệp Việt Nam đang mua diammonium phosphate (DAP) và monoammonium phosphate (MAP), nên lập kế hoạch đến hết năm 2027 với giả định Trung Quốc chỉ còn là nguồn bổ sung, không còn là nguồn dự phòng linh hoạt như trước.

Nguồn cung xuất khẩu diammonium phosphate từ Trung Quốc: số liệu nói gì?

Con số 5,3 triệu tấn là tổng của nhóm phân lân, không riêng DAP. Dữ liệu hải quan cho thấy rõ hơn tình hình của DAP, đồng thời cho thấy MAP diễn biến khác trong những tháng đầu năm.

Vì sao lưu huỳnh làm thay đổi bức tranh?

Trung Quốc từng nhiều lần siết xuất khẩu phân bón, và các đợt trước thường bám theo lịch mùa vụ trong nước: qua mùa cao điểm thì hàng có thể chảy ra trở lại. Lần này có thêm một nút thắt ở đầu vào. Axit phosphoric, bán thành phẩm để làm DAP và MAP, được sản xuất từ axit sulfuric. Lưu huỳnh vốn đã căng từ cuối năm 2025, và càng khan hiếm hơn khi eo biển Hormuz bị gián đoạn từ cuối tháng 2, bởi vùng Vịnh cung cấp một phần lớn lưu huỳnh dùng để sản xuất phân lân. Bà Lynn Wang của Argus cho biết sản xuất tại Trung Quốc hiện chỉ tập trung đáp ứng nhu cầu nội địa vì lý do này, và Bắc Kinh cũng hạn chế xuất khẩu axit sulfuric song song với phân lân.

Cần phân biệt công suất với sản lượng thực tế. Nhà máy vẫn ở đó, nhưng thiếu lưu huỳnh thì không chạy hết công suất được, và phần sản xuất ra sẽ ưu tiên cho thị trường trong nước trước. Vì thế Argus gắn khả năng phục hồi xa hơn với việc nguồn lưu huỳnh ổn định, mà chưa có mốc thời gian cụ thể. Trong khi đó, urea của Trung Quốc vẫn được dự báo xuất khẩu 6–7 triệu tấn trong năm 2026, và quy trình sản xuất urea không cần lưu huỳnh. Đây cũng là lời nhắc không nên lấy câu chuyện của mặt hàng phân bón này để suy ra mặt hàng khác.

Các nguồn thay thế cũng đang chịu sức ép

Global Agriculture nêu Morocco, Ả Rập Xê Út và Mỹ là những nguồn mà người mua sẽ phải dựa vào nhiều hơn. Tuy nhiên, các nước này cũng đang hoạt động trong cùng một thị trường lưu huỳnh và cước vận tải, nên đổi nguồn không hề đơn giản như tưởng.

• Ả Rập Xê Út: Theo Argus (tháng 8/2026), Ma'aden đã hạ dự báo sản lượng phosphate năm 2026 xuống mức tương đương 6–6,5 triệu tấn DAP, với lý do thiếu lưu huỳnh và chi phí logistics cao. Do hàng từ Ras Al-Khair khó đi qua vùng Vịnh, sản phẩm phải chở bằng đường bộ sang các cảng Biển Đỏ và gần đây là cảng Duqm ở Oman, nơi được ghi nhận có tình trạng ùn tắc.
• Brazil, với tư cách đối thủ cạnh tranh nguồn hàng: thiếu lưu huỳnh đã buộc các nhà máy làm MAP, SSP và TSP tại Brazil cắt giảm sản xuất, khiến thị trường này càng phải trông vào hàng nhập khẩu.
• Nga: Argus dự báo nước xuất khẩu phân bón lớn nhất thế giới sẽ giảm 3% trong năm 2026, còn 42,9 triệu tấn tính cho mọi loại phân bón, lần giảm đầu tiên kể từ 2022. Nga cũng áp dụng hạn ngạch xuất khẩu.
• Cước vận tải: Bà Marina Simonova của Argus cho biết cước hiện cao hơn gấp đôi mức trước chiến sự, chưa kể phụ phí rủi ro chiến tranh trong khu vực.

Về phía cầu, chỉ số của Argus cho thấy phân lân đang ở mức khó tiếp cận nhất trong nhiều năm về khả năng chi trả của nông dân, và một số nông dân Mỹ đã giảm bón, dùng dần lượng lân sẵn có trong đất. Điều này có thể giảm bớt phần nào áp lực lên nguồn hàng toàn cầu, nhưng diễn ra chậm và không đồng đều, nên không phải là yếu tố để dựa vào khi lên kế hoạch mua hàng.

Việt Nam có nhà máy DAP trong nước, vậy ai vẫn bị ảnh hưởng?

Khác với nhiều nước trong khu vực, Việt Nam có năng lực sản xuất DAP trong nước tại Đình Vũ (Hải Phòng) và Lào Cai. Đây là lợi thế thật, nhưng chưa phải là câu trả lời đầy đủ. Chúng tôi chưa thấy số liệu công khai về sản lượng năm 2026 hay lượng DAP nhập khẩu theo tháng của Việt Nam, nên không thể định lượng mức độ thiếu hụt. Doanh nghiệp nên tự kiểm tra hai điểm: tỷ trọng hàng Trung Quốc trong nguồn cung hiện tại, và liệu cấp hàng, quy cách mình cần có thực sự được nhà máy trong nước cung cấp với khối lượng đủ dùng hay không.

Cột cuối được ghi rõ có chủ đích. Báo cáo của Argus nói về phân bón, và chúng tôi chưa thấy thông tin khẳng định phosphate cấp thức ăn chăn nuôi hay cấp thực phẩm cũng chịu cùng cách quản lý xuất khẩu. Rủi ro với các cấp này là gián tiếp: chúng đều cần axit phosphoric, nên khi chuỗi axit thiếu lưu huỳnh thì tác động có thể lan tới dù không có lệnh hạn chế trực tiếp. Vì vậy, nên xem đây là câu hỏi cần đặt ra cho nhà cung cấp, không phải một tình trạng thiếu hàng đã được xác nhận.

Nhà máy phối trộn là nhóm có việc phải làm ngay. Chuyển giữa DAP và MAP sẽ làm thay đổi tỷ lệ đạm và lân, nên công thức phải cân đối lại; đổi xuất xứ thì cần kiểm tra thêm độ hạt và tạp chất. Doanh nghiệp thực phẩm và dược phẩm dùng khối lượng ít hơn nhưng khó đổi nguồn hơn, vì thay đổi xuất xứ có thể phải đánh giá lại nhà cung cấp và cập nhật hồ sơ theo quy trình kiểm soát thay đổi của chính họ.

Ba kịch bản cần tính đến 2027

Kịch bản cơ sở, theo dự báo của Argus: Trung Quốc quay lại với khoảng 2 triệu tấn trong năm 2027. Đó là lượng hàng thực, nhưng chưa bằng một nửa năm 2025, và mọi thị trường nhập khẩu đang thiếu hàng sẽ cùng tranh mua. Những hợp đồng được xây dựng với giả định nguồn hàng dồi dào như năm 2025 cần được xem lại ngay từ bây giờ.

Kịch bản tích cực: nguồn lưu huỳnh ổn định, Bắc Kinh nới hạn chế, xuất khẩu hồi phục nhanh hơn dự báo. Vì đây là biện pháp hành chính nên hàng có thể quay lại trong thời gian ngắn. Doanh nghiệp đã duyệt sẵn nguồn hàng và có điều khoản hợp đồng linh hoạt sẽ tận dụng được, nhưng đây không phải lý do để hoãn việc đánh giá nguồn thay thế hôm nay.

Kịch bản bất lợi: gián đoạn tại vùng Vịnh kéo dài, lưu huỳnh tiếp tục khan hiếm và xuất khẩu năm 2027 thấp hơn dự báo. Khi đó các nguồn thay thế cũng bị hạn chế cùng lúc và thời gian giao hàng trở thành biến số chính. Kế hoạch nào chỉ đúng trong kịch bản cơ sở thì nên sửa trước.

Danh sách việc cần làm cho bộ phận thu mua

• Theo dõi trực tiếp số liệu hải quan và thông báo xuất khẩu chính thức của Trung Quốc. Một số bản tổng hợp thứ cấp về số liệu lũy kế năm 2026 của DAP và MAP đang mâu thuẫn nhau, nên cần đối chiếu trước khi dùng trong báo cáo nội bộ.
• Đưa nguồn cung lưu huỳnh vào danh mục theo dõi phosphate, vì hiện nay yếu tố này nói lên nhiều hơn về khả năng xuất khẩu của Trung Quốc so với lịch mùa vụ.
• Tính số ngày tồn kho của từng cấp phosphate theo thời gian giao hàng của nguồn thay thế khả thi, không phải theo nguồn hiện tại. Với phân bón, nên tính xong trước khi chốt kế hoạch cho vụ Đông Xuân.
• Hỏi nhà cung cấp DCP, MCP và TCP về nguồn axit phosphoric họ đang dùng và phân bổ hàng năm nay có thay đổi hay không.
• Đánh giá sẵn nguồn thứ hai cho cấp hàng có rủi ro cao nhất, gồm hàm lượng P₂O₅, tạp chất và hồ sơ đi kèm, vì đánh giá lại nhà cung cấp mất nhiều thời gian hơn một lô hàng trễ.
• Rà soát điều khoản đổi xuất xứ trong hợp đồng, để việc đổi nguồn không buộc phải đàm phán lại toàn bộ.

Câu hỏi thường gặp

Trung Quốc đã ngừng xuất khẩu diammonium phosphate chưa?

Gần như vậy. Hải quan Trung Quốc ghi nhận chỉ 20.000 tấn DAP trong 4 tháng đầu năm 2026 và không có hàng trong tháng 4, còn Argus mô tả tổng xuất khẩu phân lân năm nay gần như không đáng kể. Tính đến đầu tháng 9, S&P Global cho biết các nhà sản xuất chưa nhận được hướng dẫn chính thức về thời điểm nối lại.

Khi nào Trung Quốc xuất khẩu DAP trở lại?

Các báo cáo chúng tôi tham khảo chưa nêu mốc thời gian nào được công bố. Argus dự báo xuất khẩu phân lân phục hồi một phần lên khoảng 2 triệu tấn trong năm 2027, và mức phục hồi cao hơn phụ thuộc vào nguồn lưu huỳnh. Đây là dự báo, không phải lịch trình.

Không mua được DAP Trung Quốc thì mua ở đâu?

Các báo cáo nêu Morocco, Ả Rập Xê Út và Mỹ là những nguồn chính, Nga vẫn là nước xuất khẩu phân bón lớn nhưng có hạn ngạch riêng, và Việt Nam có sản xuất trong nước. Mỗi nguồn khác nhau về cước, thời gian giao hàng và quy cách, nên cần đối chiếu với công thức của mình trước khi chuyển đổi.

Phosphate cấp thức ăn chăn nuôi và cấp thực phẩm có bị ảnh hưởng không?

Các báo cáo chưa nói trực tiếp điều này. DCP, MCP và TCP đều phụ thuộc vào axit phosphoric ở thượng nguồn nên vẫn có rủi ro gián tiếp cần xác nhận với nhà cung cấp, nhưng chúng tôi chưa thấy báo cáo nào cho biết lệnh hạn chế phân bón được áp dụng với các cấp này.

How DIC supports this

Diamond Interchem phân phối diammonium phosphate cùng monoammonium phosphate và các muối canxi phosphate như DCP, MCP, TCP, nên có thể cùng doanh nghiệp xem xét kế hoạch phosphate theo nhiều cấp hàng thay vì từng nguyên liệu riêng lẻ. Chương trình VMI giúp nhà sản xuất duy trì lượng tồn kho đệm có kế hoạch khi thời gian giao hàng kéo dài, còn kho pharma-grade biệt lập của DIC giúp tách riêng hàng cấp dược và cấp thực phẩm khỏi khu vực xử lý hàng công nghiệp. Tình trạng sẵn hàng theo từng cấp và xuất xứ đang thay đổi, nên chúng tôi muốn trao đổi dựa trên công thức và khối lượng thực tế của quý công ty hơn là đưa ra nhận định chung. Nếu bộ phận thu mua cần rà soát kế hoạch phosphate cho năm 2027, vui lòng liên hệ với đội ngũ DIC qua biểu mẫu trên website.